Your browser version is outdated. We recommend that you update your browser to the latest version.

Bennekom

Kringlooplandbouw: oude wijn in nieuwe zakken?

Eric A. Goewie

Recent publiceerde het Ministerie van Landbouw en Visserij haar visie op de toekomst van de Nederlandse landbouw (dia 1). Als we de voedselproduktie duurzaam willen maken, aldus de minister, zullen producenten en consumenten aandacht moeten besteden aan kringlopen in bodem, bouwvoor, produktiebedrijf en bedrijfsomgeving (natuur).

Voor de overheid is dat een nieuw geluid! Immers landbouw was er niet alleen om ons te voeden, maar ook om er aan te verdienen! Dat laatste is de boventoon gaan voeren. Wetenschappelijk onderzoek en landbouwvoorlichting concentreerden zich daarom in toenemende mate op input/output relaties van landbouwbedrijven met zo laag mogelijke produktiekosten en zo hoog mogelijke opbrengsten. Het gevolg: verwaarlozing van belangen van consumenten, milieu en natuur. Geautomatiseerde rekenmodellen voorspellen wat een landbouwer aan opbrengsten uit zijn bedrijf kan halen. Rekenmodellen worden ontworpen aan de hand van ideaaltypische, zeg laboratoriumachtige, bedrijfssituaties. In de praktijk komt dat erop neer dat landbouwbedrijven steeds meer zijn gaan lijken op wat er in proefveldsituaties (vergelijkbaar met laboratorium situaties) mogelijk is gebleken. Zo worden natuur en milieu in veldsituaties op den duur weg gefilterd. De relatie tussen input en output, dus wat je in een bedrijf stopt en er weer uit oogst, wordt voor ondernemers aldus voorspelbaarder. Anders gezegd: als een boer of tuinder een gewenste produktie-omvang en produktkwaliteit wilde halen, dan moest hij zijn produktiebedrijf (bodem vooral) in overeenstemming brengen met het ideale bedrijf waar het rekenmodel van uit ging. Dat leidde ertoe dat wetenschappers dus ook hyper gespecialiseerd zijn gaan denken (dia 2).

Maar hoe zit het dan met ons aller streven naar duurzaamheid? Is duurzaamheid een vrome wens geworden? Zijn milieu en natuur, ondanks de beleidsplannen van andere ministeries, ondergeschikt aan economische doelstellingen? Burgers eisen toch een schoon milieu, vitale natuur en gezonde voeding? Ik denk dat uitvoering van het recent voorgestelde landbouwbeleid van Minister Schouten die wensen, echt kan vervullen. De kern ervan is: bedrijfsontwikkeling moet volledig gaan leunen op de natuurlijke kringlopen die in en rondom landbouwbedrijven aanwezig zijn. Aanzetten daartoe zijn er al. Ik denk dan vooral aan biologische landbouw, biodynamische landbouw, kringloop bedrijven en permacultuur.

 

Haalbaarheid

Hoe zou de overheid gangbare landbouwbedrijven moeten stimuleren? De omslag naar kringloopbedrijven is nl niet eenvoudig. Het resultaat van onze sterk verwetenschappelijkte vorm van voedselproduktie is nl ook dat het kleine Nederland, tweede exporteur in de wereld is van vlees, groenten, zuivel en bloemen, met als gevolg dat Nederland ook grootverbruiker is geworden van synthetische bestrijdingsmiddelen, diergeneesmiddelen, kunstmest en soja uit met name Latijnsamerika. Grootscheepse import van soja heeft tot indirect gevolg dat onze veehouderij ook is gaan bijdragen aan het gebruik van, in de EU verboden bestrijdingsmiddelen en toepassing van genetische versleutelingstechnieken. Daar komt bij dat omvangrijke soja-importen ook resulteert in effectieve natuurvernietiging van soja-produktie gebieden (dia 3).

 

Niet ongenoemd mag blijven betreft het gedrag van consumenten. Bescherming van milieu en natuur als gevolg van kringloop produktie mag nl niet weer worden vernietigd door eisen aan verpakking en transport (dia 4, 5 en 6). Maar misschien valt dat probleem weer weg wanneer we leren waarom het kringloop-denken bij de verwerking van afval lijkt te lukken. Waar huishoudens vroeger slechts over één afvalcontainer (dia 7) beschikten, hebben we er nu vier (dia 8). Soortgelijke inspanningen zien we ook t.a.v. energieopwekking (zonnepanelen en elektrische auto’s) of zuivering van afvalwater. Successen in al die sectoren zijn vooral het gevolg van denken in kringlopen met bijpassend gedrag.

 

 

Hoe ziet kringlooplandbouw er uit?

Aan de hand van de volgende drie figuren laat ik U zien wat we ons bij kringlooplandbouw moeten voorstellen. Dia 9 laat de kringloop zien waar boeren lang geleden mee te maken hadden. Dia 10 toont hoe een landbouw bedrijf onder invloed van het landbouwwetenschappelijk onderzoek er uit is gaan zien. Dia 11 geeft een voorstelling van een kringloopbedrijf waar we in de toekomst naar zouden moeten streven. Dia 12 abstraheert het kringloopidee waar boeren managementmatig mee uit de voeten kunnen. Dia 13 is een voorbeeld van de wijze waarop de natuur zelf werkt. Alles is cyclus!

 

Rol van de consument

Ik heb laten zien dat producenten en wetenschappers gebruiken moeten leren maken van de ordeningsprincipes die in alle natuur aanwezig is. Blijft over de vraag hoe wij als consumenten daarmee omgaan? Mijn visie is dat een werkelijk duurzame landbouw niet alleen kan worden bereikt door kennis en techniek tijdens de produktie. Consumenten moeten nl óók leren handelen vanuit een waarderende, zeg respectvollere houding, naar milieu en natuur. De belangrijkste ingang daarvoor is oefenen in bewuster denken, voelen en willen. In het denken zoeken we naar waarheid. In het voelen zoeken wij naar schoonheid en in het willen zoeken wij naar goedheid. Waarheid, schoonheid en goedheid behoeven ons niet meer te worden aangeleerd omdat die al in ons zit. Het is dus de kringloop die mensen tot mensen maakt. De kunst is alleen om die operationeel te krijgen.

Inhoud